IK

Wie ik ben, dat weet ik steeds beter. En toch nog niet helemaal. En eerlijk: dat is precies de lol van het leven. De eerste pijler van het Speelkracht-kompas heet niet voor niets IK. Niet omdat we allemaal meer met onszelf bezig moeten zijn, maar omdat samen pas leuk wordt als jij niet verdwijnt.

Ik noem het IK, maar in grote-mensen-taal gaat het vaak over autonomie. En autonomie is iets anders dan: “ik red het wel alleen.” Autonomie is eerder: je eigen bestaan vormgeven in relatie tot anderen. Dus niet weg bij de ander, maar óók niet weg bij jezelf. Dat klinkt groot, maar het zit in kleine dingen. Je voelt waar je grens ligt, niet alleen in je hoofd maar in je lijf. Je durft ja of nee te zeggen zonder toneel. Je neemt verantwoordelijkheid voor je keuze, en je laat de ander óók verantwoordelijkheid nemen.

Phoenix beschrijft autonomie als een leerproces dat steeds beweegt tussen twee polen: schaamte en twijfel. En dat vind ik zo raak, omdat het zó menselijk is. Want zodra jij echt “ik” zegt, komen die twee vaak meteen mee. Schaamte fluistert: “Ben ik oké als ik dit wil?” Twijfel vraagt: “Kan ik dit wel?” En precies daar begint groei. IK groeit in contact. En misschien is dat precies waar Speelkracht ontstaat.

In Transactionele Analyse wordt autonomie gekoppeld aan drie dingen: bewustzijn, spontaniteit en intimiteit. In Speelkracht-taal zou ik het zo zeggen. Bewustzijn is zien wat er gebeurt, ook in jou. Spontaniteit is durven spelen, proberen, bewegen. Intimiteit is dichtbij kunnen blijven zonder jezelf te verliezen. Vooral dat laatste maakt het verschil, want autonomie zonder intimiteit lijkt soms op kracht, maar voelt vaak als afstand. IK is jezelf serieus nemen, zónder de ander kwijt te raken. En eerlijk: ik leer het nog steeds. Elke week weer. Misschien is dat wel het mooiste aan die eerste pijler: je hoeft niet af te zijn. Je hoeft alleen steeds iets eerlijker te worden over wie jij bent.

IK als startpunt voor Speelkracht

Toen ik de Speelkracht-workshops op scholen begon, merkte ik iets simpels. Als een kind een steviger ik-gevoel krijgt, verandert er van alles. Niet omdat het ineens perfect is, maar omdat het minder hoeft te verdedigen. Als je redelijk kunt voelen wie je bent en waar je staat, dan wordt het makkelijker om nee te zeggen zonder ruzie te maken. Dan kun je feedback horen zonder meteen in te storten. Dan kun je verantwoordelijkheid nemen zonder je aangevallen te voelen. En dan kun je ook een ander laten bestaan zonder jezelf voortdurend te vergelijken. En dáár gebeurt iets moois: IK maakt ruimte voor WIJ.

Dat is ook waarom ik deze pijler later ben gaan vertalen naar teams en bedrijven. Want in organisaties zie je hetzelfde als op school, alleen met betere koffie en grotere woorden. Zonder stevig IK ga je pleasen, of hard worden, of naar buiten wijzen, of je wordt passief, of juist dominant. Je krijgt gedoe op de onderstroom, terwijl het aan de bovenkant “prima” lijkt. Met een steviger IK kun je zeggen wat je bedoelt. Dan kun je luisteren zonder meteen in de verdediging te schieten. Dan wordt samenwerken lichter, menselijker, en vaak zelfs leuker.

Een van de mooiste zinnen die ik ooit over autonomie las, is deze: autonomie is geen status, maar een activiteit. Je bent het niet. Je doet het. Elke dag weer, in kleine keuzes. In hoe je je aandacht richt. In hoe je reageert. In hoe je je grenzen bewaakt. In hoe je je plek inneemt. En in hoe je verantwoordelijkheid draagt voor wat jij doet.

Voor mij is echte autonomie dit: ik kan mezelf zijn én in contact blijven. Niet verdwijnen, niet verharden, maar blijven staan. En hoe vaker dat lukt, hoe meer speelruimte er ontstaat. Niet alleen voor jezelf, maar ook voor de mensen om je heen.

Een kleine IK-check

Als je dit vandaag wilt oefenen, doe dan eens iets kleins. Kies één situatie. Een gesprek, een appje, een vergadering, een moment thuis. En stel jezelf één vraag die ik steeds vaker als kompas gebruik: wie ben ik als niemand kijkt? Niet als perfecte zin, maar als richting. Wat klopt hier voor mij? Wat is mijn deel? En wat is niet van mij?

Je hoeft er geen groot gesprek van te maken. Soms is één eerlijke zin genoeg. Soms is het een grens. Soms is het juist een vraag. Soms is het: even wachten voordat je reageert. Autonomie in actie is niet groots. Het is echt.

Tot slot

De IK-pijler is geen ode aan ego. Het is een uitnodiging om jezelf serieus te nemen, zodat je de ander niet hoeft te bestrijden. Want zodra jij niet meer hoeft te bewijzen dat je oké bent, kun je weer spelen. En dan ontstaat er iets dat groter is dan jij alleen: samen zijn, samen bouwen, samen leuk maken.

Als je wilt, nodig ik je uit om vandaag één klein moment te kiezen waarop je net iets eerlijker bent dan je gewend bent. Niet perfect, wel echt. En kijk dan eens wat er gebeurt in het contact. Vaak is dat precies het punt waarop het weer lichter wordt.